AANBOD
BESCHERMING
OVER ONS
ACTUEEL
OVERLAST
ADVIES
ADVIES

Dassenverhuizingen


Aangezien zowel de das als zijn burcht wettelijk beschermd zijn, is Das&Boom terughoudend met het verhuizen van dassen. Actieve maar ook passieve verhuizingen leveren verstoring, stress en gevaar op voor de betrokken dassen.
Dassenverhuizingen zijn aan de orde wanneer er ruimtelijk ingrepen gepland worden in dassenleefgebied of wanneer aanwezige dassenburchten gevaar gaan opleveren voor de veiligheid, zoals dassenburchten bij het spoor en waterkeringen.
Tegenwoordig worden dassenverhuizing voornamelijk passief uitgevoerd, waarbij de dassen een alternatieve woonplek krijgen in hun eigen territorium


Korte impressie van een dassenverhuizing uit 2017, film van Cees van Kempen

Ruimtelijke ingrepen in dassenleefgebied
Bij ruimtelijke ingrepen zal eerst onderzocht moeten of de ruimtelijke ingreep niet elders plaats kan vinden en wat het maatschappelijk belang is van de ingreep. Dat is ook juridisch een voorwaarde, de zogenaamde alternatievenafweging.
Omdat dassenburchten wettelijk zijn beschermd zal een ontheffing voor het ontmantelen van een dassenburcht en het verhuizen van een dassenfamilie alleen worden afgegeven, wanneer er sprake is van zogenaamde wettelijke belangen. Wettelijke belangen zijn bijvoorbeeld belangen, waarbij de verkeersveiligheid (bijvoorbeeld dassen in spoortalud) of veiligheid van mensen (bijvoorbeeld dassen in waterkerende dijken) in het geding is.
Ook ruimtelijke ontwikkelingen zoals woningbouw kan onder voorwaarden een wettelijk belang zijn.
Voordat verhuizen aan de orde is zal eerst onderzocht moeten worden, of de ruimtelijke ingreep gecombineerd kan worden met de aanwezigheid van de dassen. Vaak kan met het aanpassen van de plannen en/of compenserende maatregelen de ecologische functionaliteit van een dassenburcht behouden blijven. Voor dat onderzoek is wel een gedegen kennis nodig van de ecologie van de das.
Alleen als alle alternatieven niet haalbaar zijn en de Provincie (soms RVO bij landelijke problematiek) een ontheffing zou kunnen verlenen van de verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming, zal Das&Boom meewerken met de verplaatsing van dassen en de uiteindelijke vernietiging van de burcht. Inzet van Das&Boom bij noodzakelijke verhuizing is het ontwikkelen en uitvoeren een realistisch plan, waarbij zowel de belangen van de opdrachtgever als die van de dassen op een evenwichtige manier gestalte krijgen. Getracht wordt de met de verhuizing gepaard gaande verstoring en stress voor de dassen tot een minimum te beperken.

Schade door dassen
Wanneer dassen hun burcht gegraven hebben in een door mensen aangelegd talud (spoordijk, waterkerende dijk, talud snelwegen en viaducten) kan de functionaliteit daarvan worden bedreigd door de aanwezigheid van die dassenholen.
Preventieve maatregelen
Het namen van preventieve maatregelen zijn daarbij het uitgangspunt; zorgen dat deze plekken niet extra aantrekkelijk zijn voor dassen door begroeiing te laten staan en beginnende graafactiviteit regelmatig ongedaan maken. Beginnende graafactiviteit (niet ouder dan een paar weken is zowel ecologisch als juridisch gezien nog geen verblijfplaats van de das. Toch is daar wel een ontheffing voor nodig, waarin de randvoorwaarden staan vermeld voor het bepalen of het gaat om beginnende graafactiviteit. Rijkswaterstaat, ProRail (sinds kort) en Waterschappen hebben een generieke ontheffing om dit dasvriendelijk aan te pakken.
Wanneer dassenburchten langer bestaan wordt het allemaal een stuk lastiger en moet er een afweging gemaakt worden tussen ecologische belangen en het waarborgen van de verkeer- en waterveiligheid.

Indien is voldaan aan die strenge criteria om een dassenfamilie te kunnen verhuizen, kan Das&Boom:


Adviseren over de mogelijkheden om dassen te verhuizen
Plan van aanpak schrijven
Ontheffingen aanvragen
Verhuislocatie organiseren
Kunstburcht ontwerpen en realiseren
Dassen verplaatsen
Een compensatieplan schrijven

Actief of passief verplaatsen

Tegenwoordig wordt eerst gekeken of dassen passief verplaatst kunnen worden. Een van de problemen die bij actieve verhuizingen is het steeds problematischer worden is het vinden van een geschikte alternatieve plek.
Passieve verhuizingen zijn minder ingrijpend voor de betrokken dassen en goedkoper dan actief vangen en naar een heel andere plek verhuizen.
In de meeste gevallen moet bij een passieve verhuizing een alternatieve plek gevonden worden op een voor de dassen bereikbare plek. Een niet in gebruik zijnde burcht in de nabijheid is nog beter, maar dat komt niet zo vaak voor.
Voor een passieve verhuizing moet voldoende tijd worden uitgetrokken. De kunstburcht moet het liefst een paar maanden voor het verhuizen gereed zijn, zodat menselijke luchtjes minder een van de redenen zou kunnen zijn om liever niet te willen verhuizen. Dassen zijn zo wie zo niet geneigd hun burcht snel op te geven, in tegendeel ze zijn erg plaats trouw en burchten kunnen dan ook zonder menselijke ingrepen tientallen jaren zou worden en soms nog veel ouder.
Dat betekent dus dat bij zo’n passieve verplaatsing de oorspronkelijke plek steeds onaantrekkelijker gemaakt moet worden voor de das. Daarbij wordt geleidelijk de aantrekkelijkheid van de burcht afgebouwd en wordt er in een bepaald stadium een raster aangelegd rond de burcht. Daarin zitten openingen, waardoor de das nog wel kan komen en gaan. Uiteindelijk, als duidelijk is dat de dassen de alternatieve plek gevonden hebben, worden in die openingen one-way poortjes geplaatst.
Passief verhuizen is wezenlijk iets anders dan verjagen, waarbij de oorspronkelijke woonplek van de dassen verloren gaat voordat duidelijk is of een alternatieve locatie daadwerkelijk door de dassen gebruikt wordt. Deze manier van werken wordt helaas soms toegepast maar voldoet niet aan de wettelijke voorzorgsbeginselen die hiervoor gelden (art 1.11 Wet natuurbescherming).
Wanneer passief verhuizen niet mogelijk blijkt zullen de dassen actief verhuisd moeten worden, dat wil zeggen gevangen en verhuisd naar een nieuwe locatie.


De keuze tussen een actieve of passieve verhuizing is afhankelijk van de resultaten van een onderzoek naar de dassenpopulatie en dassenburchten in de omgeving, waarbij o.a. territoriumgrenzen een belangrijke rol spelen. Das&Boom kan dit onderzoek verrichten. Wanneer zeker is dat alle dassen verhuisd of vertrokken zijn, moet de oorspronkelijke burcht grondig vernietigd worden, middels een zeer stevig raster ontoegankelijk gemaakt worden voor de dassen en/of moeten er andere preventieve maatregelen worden getroffen om te voorkomen dat dassen zich opnieuw op de oorspronkelijke woonplek gaan vestigen. Das&Boom kan ook hierbij adviseren.

Ontwerp en aanleg kunstburcht

Das&Boom ontwerpt en realiseert kunstburchten, waarbij de grootte afhankelijk is van het aan tal te verhuizen dassen. Om de kans op acceptatie van de kunstburcht door dassen te vergroten zijn een aantal factoren van belang:

Het aantal kamers wordt afgestemd op het aantal te verhuizen dassen.
De kamer moeten voldoende dekking hebben om te zorgen voor een constant binnenklimaat.
Er moeten voldoende mogelijkheden worden ingebouwd voor de dassen om de kunstburcht naar eigen inzicht te kunnen uitbreiden en aanpassen.
Voorkomen moet worden dat er tocht optreedt of dat regenwater via de pijpen de burcht binnenkomt.
Vocht in de grond, waarvan de terp is gemaakt, moet effectief worden afgevoerd, zodat het zich niet in de kamers kan verzamelen.
Das&Boom past tegenwoordig voornamelijk gres toe als materiaal voor het buizenstelsel, maar ook PVC is goed bruikbaar.
Gres (gebakken klei) is milieuvriendelijk, vrijwel reukloos, veel lichter dan beton en geheel waterdicht te verwerken.
De burcht moet worden beplant, om te zorgen voor voldoende dekking, zodat de das zich veilig voelt in de nabijheid van de burcht en de pijpen.

voorbeeld van een moduleontwerp van een kunstburcht, die makkelijk aangepast kan worden aan de beschikbare ruimte
NB:
Een functionele kunstburcht voor dassen is dus heel iets anders dan een terp aarde met een paar losse pijpen.
Een dergelijke voorziening zou best op termijn door dassen in gebruik kunnen worden genomen, maar is niet zinvol bij passieve verhuizingen (waarbij zoiets binnen betrekkelijk korte tijd een acceptabel alternatief moet bieden voor de oorspronkelijke burcht) en al helemaal niet voor active verhuizingen, waarbij het meteen een volwaardig alternatief moet zijn voor de oorspronkelijke burcht.


(zie artikel in 'De Ingenieur over kunstburchten')

Wettelijk kader

De das (Meles meles) is een beschermde inheemse diersoort als bedoeld in artikel 3.10, diersoorten behorende bij bijlage A. Ook het verplaatsen van een dassenburcht en het verdrijven dan wel vangen van dassen valt onder de verbodsbepalingen genoemd in artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming.

De ontheffingsaanvraag

De initiatiefnemer is een ieder die actie onderneemt op het gebied van ruimtelijk ingrepen. Bijvoorbeeld een projectontwikkelaar die huizen gaat bouwen, een gemeente die haar bestemmingsplan herziet of een provincie die een weg gaat verbreden. De initiatiefnemer is in beginsel altijd zelf verantwoordelijk voor:

inventarisatie van soorten in het bewuste gebied
onderzoeken van de effecten van plannen/ingreep op beschermde soorten.
de mogelijkheid om via aanpassingen van de ingreep eventuele effecten te verminderen
beantwoording van de vraag of men in aanmerking komt voor een ontheffing

Als uit deze zaken blijkt dat het plan/de ingreep ook na aanpassing leidt tot handelingen die strijdig zijn met de verbodsartikelen uit de Wet natuurbescherming(dus bijv. tot verstoring of vernieling van vaste voortplantings- of verblijfsplaatsen van diersoorten), is de initiatiefnemer verplicht een ontheffing aan te vragen voor het plan/de ingreep. De ontheffingsaanvraag wordt ingediend bij de provincie. Via deze link kunt u de desbetreffende gegevens vinden van de verschillende provincies.


Uitgevoerde dassenverhuizingen door Das&Boom

In 2022 is Das&Boom gestart met een passieve dassenverhuizing (dassen worden niet gevangen, maar aangemoedigd te verhuizen) voor Prorail in Stavoren in samenwerking met bureau Altenburg & Wymenga.
Er bevindt zich een dassenburcht deels onder het spoor, die een bedreiging vormt voor de spoorveiligheid. Er hebben al verzakkingen plaatsgevonden en de snelheid van de treinen is teruggebracht. Voor deze dassen wordt een kunstburcht gerealiseerd, die boven- en onder de grond wordt afgescheiden van het spoortalud

In 2021 heeft Das&Boom een dassenburcht verhuisd, die zich bevond in de bossagestrook op het betrijventerrein de Beitel in Heerlen. Er zijn daar gebouwen gesloopt om plaats te maken voor een groot distributiecentrum.
Das&Boom heeft een kunstburcht gerealiseerd in een nabijgelegen landelijk gebied, dat al als foerageergebied voor deze dassen in gebruik was. Dit gebied was eerst bestemd als uitbreidingsmogelijkheid voor het aangrenzende bedrijventerrein, maar werd dus een nieuw leefgebied voor deze dassen.
Er zijn extra hagen in het gebied aangelegd en de weg tussen het nieuwe leefgebied en het bedrijventerrein is ingerasterd.

Ook in 2021heeft Das&Boom een dassenburcht verhuisd voor de gemeente Heusden. De dassen moeten plaats maken voor de aanleg van een Expertise centrum bij Drunen op het voormalige 'Land van Ooit' waar onder anderen onderzoek gedaan gaat worden naar ms en alzheimer. De dassen zijn verhuisd naar een nieuwe leefgebied van het Brabants Landschap
>> meer hierover

Begin 2019 heeft Das&Boom in opdracht van het waterschap AA en Maas een dassenfamilie moeten verhuizen in de kwetsbare periode, die een burcht had gemaakt in de Maasdijk, een primaire waterkering. Er kon niet gewacht worden omdat de gangen in de dijk een risico voor een omvangrijke overstroming opleverden. Alle dassen zijn binnen één maand gevangen en succesvol verhuisd naar een in record tempo gerealiseerde kunstburcht elders, waarbij voor een zwangere das een speciale kraamkamer is gerealiseerd.
In mei bleken daarin jonge dassen te zijn geboren

In 2018 heeft Das&Boom In opdracht van de gemeente Soest een geplande dassenverhuizing overgenomen , nadat de Provincie Utrecht de bestaande ontheffing gebaseerd op plannen van een ander adviesbureau had ingetrokken. Das&Boom heeft aanvullend onderzoek verricht, de plannen aangepast en de dassenverhuizing uitgevoerd. Helaas kon hier maar een van de twee dassen gevangen worden.

In verband met aanpassingen aan het wegtracé van de N280 bij Roermond, kwam een dassenburcht in het talud langs die weg in de verdrukking door een nieuw geplande afslag. Das&Boom heeft in 2018 in opdracht van de provincie Limburg een alternatieve locatie voor deze dassen gerealiseerd binnen hun territorium in de vorm van een kunstburcht en een nieuw foerageergebied.

In 2017 heeft Das&Boom in opdracht van Rijkswaterstaat onderzoek gedaan naar de gevolgen van de geplande wegverbreding van de A12, A27 en A28 rond Utrecht voor de das. Voor een aantal burchten zullen maatregelen genomen moeten worden een burcht ter hoogte van Amelisweerd zal verplaatst moeten worden.

Tussen 2016 en 2017 is Das&Boom ingeschakeld door de gemeente Heumen voor het verhuizen van dassen, die een burcht hadden naast een sportcentrum in het centrum van het dorp. Bij het realiseren van een nieuw sportcentrum en woningen kon deze locatie niet behouden blijven. Das&Boom heeft een plan van aanpak geschreven en de benodigde ontheffingen aangevraagd en vervolgens voor deze dassen een alternatief gerealiseerd in de vorm van een kunstburcht aan de rand van het dorp, binnen het bestaande territorium van de dassen (voornamelijk tuinen van omwonenden van het sportcomplex). De nieuwe locatie biedt betere mogelijkheden voor uitwisseling met andere dassen en betere foerageer mogelijkheden. Direct na het plaatsen van de vangren om de burcht zijn beide aanwezige dassen dezelfde nacht op 8 september 2017 gevangen. Na een gewenningsperiode van 3 maanden in hun nieuwe kunstburcht hebben die dassen hun vrijheid herkregen.

Op 2 november 2016 zijn twee dassen uitgezet op het terrein van het Brabants Landschap. De dassen zijn op verzoek van de gemeente Tilburg door Das&Boom een paar honderd meter verhuisd om plaats te maken voor het woningbouwproject Den Bogerd in Udenhout.

Op 14 november 2015 zijn op landgoed Nemelaer van het Brabants Landschap 6 dassen uitgezet. Deze dieren moesten plaatsmaken voor nieuwbouwplannen in Berkel-Enschot. Daar werden ze steeds verder ingesloten door uitbreidingsplannen, in Nemelaer krijgen ze alle ruimte.

Bij Veessen in Overijssel wordt een hoogwatergeul aangelegd, om bij extreem hoog water het risico op overstromingen te verminderen. Das&Boom heeft daar in 2015 een dassenfamilie verhuisd, die in stroomgebied van de geul woonde.

In 2014 heeft Das&Boom op verzoek van de gemeente Oss een dassenfamilie verhuisd van bedrijventerrein Vorstengrafdonck. De oorspronkelijke burcht dreigende volledig omsloten te worden door bedrijven. De dassen zijn verhuisd naar een nabijgelegen kunstburcht.

Voor projectontwikkelaar van Boekel heeft Das&Boom in 2014 twee dassenfamilies verhuisd vanuit het gebied Dommelsvoort (gemeente Cuijk) naar een nabijgelegen kunstburcht en een locatie in Overijssel. Het betreft een grote burcht met ca. 8 dassen, een kleinere burcht met ca. 2 dassen daar vlakbij en een derde locatie met een andere sociale familie van ca. 2 dassen. In het gebied zijn ca. 500 recreatiewoningen gepland. Het verloren gegane leefgebied is gecompenseerd in de nabijheid, onder meer middels de aanleg van 30 km hagen en houtwallen.

In 2014 heeft Das&Boom op verzoek van de gemeente Oss een dassenfamilie verhuisd van bedrijventerrein Vorstengrafdonck. De oorspronkelijke burcht dreigende volledig omsloten te worden door bedrijven. De dassen zijn verhuisd naar een nabijgelegen kunstburcht.

Bij het realiseren van een nieuwe keersluis door Rijkswaterstaat bij Heumen is een dassenburcht verloren gegaan. De dassen zijn verhuisd naar een kunstburcht in de nabijheid.
Das&Boom heeft inrichtingsplannen ontwikkeld ter compensatie van het verloren gegane leefgebied. Deze plannen zijn gerealiseerd door de aan Das&Boom gelieerde Vereniging Nederlands Cultuurlandschap (2011 -2012).

Voor de Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) heeft Das&Boom de mogelijkheden onderzocht een dassenburcht bij een drinkwaterput bij Maastricht te verplaatsen. Het graafwerk van dassen leverde een reëel gevaar op voor de volksgezondheid (2009). uit onderzoek door Das&Boom bleek dat er mogelijkheden waren voor een passieve verplaatsing. De burcht is ingerasterd en geleidelijk aan onaantrekkelijk gemaakt voor de aanwezige dassen. Deze zijn vervolgens uitgeweken naar de vlakbij gelegen verlaten burcht. Toen zeker was dat alle dassen waren vertrokken is e burcht bij de drinkwaterput ontmanteld (2009).

Voor ProRail heeft Das&Boom de mogelijkheden onderzocht van een verhuizing van een dassenburcht in een spoortalud bij Deventer, die een ernstig gevaar opleverde voor de verkeersveiligheid en deze verhuizing daarna op zich genomen (2009). Bij inventarisatie van de aanwezige dassenholen werden geen recente sporen van dassen aangetroffen. De burcht is vervolgens ingerasterd en onaantrekkelijk gemaakt voor dassen. Toen zeker was dat de burcht verlaten was is de burcht ontmanteld en is het spoortalud ontoegankelijk gemaakt voor dassen (2009).

Voor de gemeente Ommen heeft Das&Boom de mogelijkheden onderzocht een dassenburcht op het tracé van de nieuwe Rijksweg N36 te verhuizen en de daaruit voortvloeiende verhuizing van de burcht op zich genomen. De desbetreffende burcht is pas na het vaststellen van het tracé van die nieuwe rondweg om Ommen ontdekt. De daarna door Das&Boom uitgevoerde observaties wezen uit dat de burcht verlaten was. Een rivierduintje op het geplande tracé met daarin de desbetreffende burcht is vervolgens verwijderd. Das&Boom heeft ter compensatie in de nabijheid een kunstburcht voor dassen aangelegd (2009).

Voor Daf Trucks in Eindhoven heeft Das&Boom de mogelijkheden onderzocht van het verhuizen van een dassenburcht op een afgesloten testbaan bij St. Oedenrode en deze verhuizing vervolgens op zich genomen. Observaties (o.a. met camera) wezen uit dat de burcht bewoond werd door vier dassen. Deze dieren zijn door Das&Boom gevangen met vangkooien vervolgens overgebracht naar een uitzetlocatie in de buurt. Na drie maanden zijn de dassen daar weer vrij gelaten (2008).


realisatie:
ORGANISATIE | ADVIES | HULP | JEUGD